Zapalenie ucha u psa: objawy, przyczyny i leczenie

Sedno

Zapalenie ucha u psa to stan zapalny, który zwykle obejmuje ucho zewnętrzne. Zdradzają go trzepanie głową, drapanie uszu, zaczerwienienie oraz wydzielina o nieprzyjemnym zapachu. Przy takich objawach pies potrzebuje badania u lekarza weterynarii, bo leczenie zależy od przyczyny, a samo zapalenie jest często wtórne wobec alergii lub pasożytów. W domu da się obejrzeć ucho i zanotować objawy, ale niczego nie wolno zakraplać bez zalecenia.

Które części ucha obejmuje zapalenie?

Najczęściej chore jest ucho zewnętrzne, a głębsze części chorują rzadziej i zwykle później. Fachowo to zapalenie ucha zewnętrznego (otitis externa): stan zapalny skóry przewodu słuchowego i wewnętrznej powierzchni małżowiny usznej. Jest to najczęstszy typ zapalenia uszu u psa.

Część ucha	Co obejmuje
Ucho zewnętrzne	małżowina uszna i przewód słuchowy w kształcie litery L
Ucho środkowe	jama z błoną bębenkową, trąbka Eustachiusza, kosteczki słuchowe
Ucho wewnętrzne	ślimak, kanały półkoliste, nerwy słuchowe

Po czym poznać zapalenie ucha u psa?

Pierwsze sygnały to trzepanie głową i drapanie, bo ucho swędzi lub boli. Potem dochodzą zaczerwienienie, zapach i wydzielina.

Zachowanie psa:

trzepie głową i drapie ucho,
ociera głowę o przedmioty,
przechyla głowę na stronę bolącego ucha,
reaguje bólem na dotyk ucha,
słabiej reaguje na przywołanie, co bywa sygnałem problemu z uszami.

Wygląd ucha:

zaczerwieniona i obrzęknięta małżowina,
wydzielina i nieprzyjemny zapach,
strupki od drapania,
krwiak ucha.

Co mówi wygląd wydzieliny?

Wygląd daje wstępną wskazówkę, a rozstrzyga dopiero badanie próbki. Ciemny osad przypominający fusy od kawy, z kwaśnym zapachem, kieruje podejrzenia w stronę grzybicy, a brunatna, gładka wydzielina w stronę zakażenia bakteryjnego (piesotto.pl). Próbkę pobiera i bada lekarz, więc opiekunowi zostaje dokładny opis tego, co widzi i czuje.

Skąd bierze się zapalenie ucha?

Zapalenie ucha zewnętrznego najczęściej jest chorobą wtórną (pupilkarma.pl), a przyczyny często się nakładają. Warto więc rozdzielić tło, które trzeba znaleźć, i wyzwalacze, które uruchamiają stan zapalny.

Tło choroby:

alergie pokarmowe i atopowe zapalenie skóry, które sprzyjają wtórnym infekcjom bakteryjnym i grzybiczym,
świerzbowce, które wywołują zapalenie ucha,
zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia keratynizacji i polipy zapalne.

Wyzwalacze:

woda z kąpieli, która tworzy w przewodzie wilgotne i ciepłe środowisko dla bakterii i drożdżaków,
źdźbło trawy, które podrażnia przewód słuchowy,
nadmiar woskowiny,
nadmierne czyszczenie, które uszkadza nabłonek przewodu.

W pracy Mircean i in. (czasopismo uniwersytetu w Timișoarze, 2008) 32% zapaleń miało tło alergiczne, 26% pasożytnicze, a 8% bakteryjne. Same krople na bakterie często nie kończą więc sprawy, a o tło alergiczne lub pasożytnicze trzeba zapytać lekarza.

Przy alergicznym zapaleniu ucha u psa radzę zacząć od notatek: co pies je i jakie dostaje przysmaki. Hasło „hipoalergiczna” na worku niczego nie rozstrzyga, a dietę dobiera lekarz. Etykietę sprawdzisz według zasad z tekstu o tym, jak czytać skład karmy.

Czy jamnik choruje częściej?

Tak, jamnik jest wymieniany wśród ras podatnych na zapalenie ucha, bo opadające ucho słabiej się wietrzy. To czynnik sprzyjający, nie przyczyna. Pod zwisającą małżowiną jest ciepło i wilgotno, a bez wentylacji wilgoć zostaje w uchu. Szczególnie podatne są w okresie letnich kąpieli jamniki, spaniele i labradory.

Predyspozycję do zapalenia ucha zewnętrznego stwierdzono też u golden retrieverów i west highland white terierów (Veterinary Record, 2010). Budowa ucha to tylko jeden z czynników obok alergii i pasożytów, więc u jamnika z nawracającym zapaleniem samo opadające ucho nie wyjaśnia sprawy i trzeba szukać przyczyny. Regularnych oględzin wymagają zwłaszcza długie uszy jamnika długowłosego.

Jak lekarz ustala przyczynę i leczy zapalenie?

Leczenie wynika z badania, nie z wyglądu ucha. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, cytologii rozmazu z ucha i wymazie na posiew, a leków nie podaje się bez badania (pupilkarma.pl).

Wywiad z opiekunem: zapisane objawy i okoliczności, w jakich się pojawiły.
Cytologia: lekarz bada rozmaz z ucha i sprawdza, co rozwija się w przewodzie.
Posiew: w razie zlecenia lekarz pobiera wymaz na posiew.

Czy potrzebny jest antybiotyk, czy inny lek, rozstrzyga lekarz po badaniu. Czas leczenia to tyle, ile zaleci lekarz, a preparaty stosuje się przez cały czas terapii (klinikadlazwierzat.pl).

Co możesz zrobić w domu, a co należy do lekarza?

W domu oglądasz, notujesz i niczego nie zakraplasz bez zalecenia, a rozpoznanie i leki należą do lekarza. Używam prostego kryterium: co da się sprawdzić wzrokiem i nosem, robi opiekun, a co wymaga badania próbki, robi lekarz.

Opiekun	Lekarz weterynarii
Obserwuje trzepanie, drapanie i przechylanie głowy	Zbiera wywiad i bada ucho
Ogląda małżowinę, zapisuje wygląd i zapach wydzieliny	Pobiera próbkę do cytologii, w razie potrzeby na posiew
Notuje karmę, przysmaki, kąpiele i kontakt z trawą	Szuka tła: alergii i pasożytów
Nie zakrapla niczego bez zalecenia, także leków bez recepty i preparatów dla ludzi	Rozpoznaje, dobiera lek i czas leczenia

Domowego środka, który leczy stan zapalny ucha, materiały weterynaryjne nie opisują. Ból i świąd ucha opisz lekarzowi: zanotuj, kiedy pies trzepie głową i drapie ucho. Przy oględzinach sprawdź też małżowiny pod kątem kleszcza, bo kleszcze wczepiają się m.in. za uszami, a usuwanie kleszcza opisujemy osobno.

Czy można zakroplić psu krople dla ludzi?

Nie, preparatów do uszu przeznaczonych dla ludzi u psów się nie zaleca. Dotyczy to także środków na woskowinę. Jeśli ucho wymaga zakraplania, preparat dobiera lekarz.

Czy zapalenie ucha może przejść samo?

Nie warto na to liczyć, bo nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego może objąć ucho środkowe. Nawracające infekcje mogą uszkodzić błonę bębenkową, a w skrajnych przypadkach prowadzą do trwałego uszkodzenia słuchu.

Dlaczego zapalenie ucha wraca?

Najczęściej dlatego, że leczono infekcję, a nie chorobę w tle. Przewlekłe stosowanie leków miejscowych bez leczenia alergii sprzyja lekooporności drożdżaka Malassezia pachydermatis, a przy nieleczonej chorobie pierwotnej infekcja wraca po odstawieniu leku. W badaniu opisanym w Veterinary Dermatology (2026) badacze z Uniwersytetu Illinois pobrali próbki z 16 uszu od 11 psów. Zmiana w genie ERG11 sprawiała, że mikonazol, substancja przeciwgrzybicza, przestawał działać na oporne szczepy. Przy nawrocie zapytaj lekarza, czy szukano alergii lub pasożyta i co pokazała cytologia.

Jak czyścić i osuszać uszy, żeby nie szkodzić?

Osusz ucho po każdej kąpieli i czyść tylko ucho zewnętrzne, bez patyczków. W zdrowym uchu do przepłukania służy specjalistyczny preparat do uszu psów i kotów. Przy objawach najpierw potrzebne jest badanie.