Sedno
Sucha karma to karma przemysłowa o wilgotności poniżej 14%, a o jej jakości mówi tył worka, nie przód. Najpierw sprawdź, czy jest „pełnoporcjowa”, potem kolejność i procenty składników. Składniki analityczne porównuj dopiero po przeliczeniu na suchą masę.
Co musi być na etykiecie suchej karmy?
Sucha karma powstaje zwykle przez ekstruzję: masę gotuje się pod ciśnieniem i formuje w krokiety. Na jej worku powinno być dziewięć pól, które porządkuje rozporządzenie (WE) nr 767/2009:
- rodzaj karmy (pełnoporcjowa lub uzupełniająca)
- gatunek zwierzęcia i etap życia
- skład, czyli lista składników
- składniki analityczne
- dodatki
- dawkowanie
- masa netto
- numer partii i data minimalnej trwałości
- podmiot odpowiedzialny za karmę
Brak któregokolwiek z tych pól to powód, żeby worek odłożyć.
Pełnoporcjowa czy uzupełniająca?
Do codziennego karmienia nadaje się tylko karma pełnoporcjowa. Pokrywa całe dzienne zapotrzebowanie psa jako jedyny pokarm. Karma uzupełniająca tego nie robi i wymaga karmy podstawowej obok. Uzupełniające są zwykle przysmaki oraz część karm typu „mix”. Jeśli na worku nie ma słowa „pełnoporcjowa”, odłóż go.
Jak czytać listę składników?
Składniki wymienia się w kolejności malejącej według masy w chwili produkcji. Ta chwila ma znaczenie: świeże mięso traci w trakcie produkcji krokietów większość masy, bo oddaje wodę. „Świeży kurczak” na pierwszym miejscu nie znaczy więc, że kurczaka jest najwięcej w gotowej karmie.
Procenty też bywają sumą. Na jednej z kart produktu deklaracja „60% jagnięciny” oznaczała 30% świeżej i 30% suszonej jagnięciny. Taki zapis jest uczciwy, ale trzeba go rozłożyć na części, żeby zobaczyć, ile mięsa zostaje po odparowaniu wody.
Gdy etykieta wyróżnia składnik słowem lub obrazem, w składzie musi stać jego procent. Karma może też podawać same kategorie, na przykład „mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego”, zamiast nazw. Konkretna nazwa z procentem mówi o worku więcej niż kategoria.
Słabą kartę zdradzają trzy rzeczy:
- kategorie zamiast nazw składników,
- cukry i dodatki smakowe wysoko na liście,
- brak procentu przy składniku, który reklamuje przód worka.
Haseł „naturalna” i „premium” nie traktuję jako argumentu. Dowodem jest lista składników z procentami.
Co znaczy „z kurczakiem”, „bogata w kurczaka” i „o smaku kurczaka”?
„O smaku kurczaka” nie wymaga żadnego minimum, „z kurczakiem” oznacza co najmniej 4%, a „bogata w kurczaka” co najmniej 14%. Progi wynikają z kodeksu etykietowania FEDIAF:
| Określenie | Minimalny udział X |
|---|---|
| „o smaku X” | brak minimum, X ma być wyczuwalny |
| „z X” | 4% |
| „bogata w X” lub „z dużą ilością X” | 14% |
| X w nazwie karmy, np. „Kurczak dla psa” | 26% |
| „100% X” | całość to X |
Co mówią składniki analityczne?
Obowiązkowe są cztery wartości: białko, tłuszcz, włókno i popiół. Słowo „surowe” opisuje metodę oznaczenia w laboratorium, nie surowiec ani jakość.
| Składnik | Co oznacza |
|---|---|
| Białko surowe | ilość białka oznaczona laboratoryjnie, bez informacji o jego źródle |
| Tłuszcz surowy | ilość tłuszczu oznaczona laboratoryjnie |
| Włókno surowe | ilość włókna oznaczona laboratoryjnie |
| Popiół surowy | pozostałość mineralna po spaleniu próbki |
| Wilgotność | ilość wody, potrzebna do przeliczenia na suchą masę |
Dwie karmy porównasz dopiero po przeliczeniu na suchą masę (s.m.). Wartość z etykiety dzielisz przez (100 − wilgotność) i mnożysz przez 100. Mokra karma wygląda na etykiecie na ubogą w białko, a w tym przykładzie po przeliczeniu wypada lepiej od suchej:
| Karma (przykład) | Białko na etykiecie | Wilgotność | Białko w s.m. |
|---|---|---|---|
| sucha | 26% | 9% | 28,6% |
| mokra | 9% | 78% | 40,9% |
Węglowodanów etykieta nie podaje, bo nie są obowiązkowe. Oszacujesz je, odejmując od całości białko, tłuszcz, włókno, popiół i wilgotność. W suchej karmie z przykładu, przy 16% tłuszczu, 3% włókna i 7% popiołu, zostaje 39% węglowodanów.
Wytyczne FEDIAF podają zalecane minima na 100 g suchej masy:
| Pies | Białko (g) | Tłuszcz (g) |
|---|---|---|
| Dorosły, 110 kcal/kg^0,75 | 18 | 5,5 |
| Dorosły, 95 kcal/kg^0,75 | 21 | 5,5 |
| Szczenię, wczesny wzrost | 25 | 8,5 |
| Szczenię, późny wzrost | 20 | 8,5 |
Mniej aktywny pies je mniej karmy, więc zalecane minimum białka w jego karmie jest wyższe. Z tabelą porównuj wartość przeliczoną na s.m., nie tę z etykiety.
Co oznaczają dodatki na etykiecie?
Wśród dodatków są dietetyczne i technologiczne. Dietetyczne to witaminy i pierwiastki śladowe, podawane w ilości na kilogram karmy. Technologiczne to przeciwutleniacze i konserwanty, które chronią tłuszcz przed jełczeniem.
Obecność dodatku w rubryce nie jest więc wadą karmy. Hasło „bez chemii” na przodzie worka niczego tu nie rozstrzyga. Liczy się to, co stoi w rubryce dodatków i w jakiej ilości.
Ile suchej karmy dawać psu?
Dawkę wylicza się z masy psa i energii karmy, a tabela na worku jest punktem wyjścia. Wzór dotyczy psa dorosłego i ma trzy kroki:
- Zważ psa.
- Policz dzienne zapotrzebowanie: ok. 110 kcal × masa ciała^0,75 przy umiarkowanej aktywności albo ok. 95 kcal przy małej.
- Podziel wynik przez energię karmy z etykiety (kcal/kg) i zamień kilogramy na gramy.
Przykład dla psa o masie 9 kg i karmy o przykładowej energii 3600 kcal/kg:
| Aktywność | Zapotrzebowanie | Porcja dzienna |
|---|---|---|
| mała (95 kcal) | ok. 494 kcal | ok. 137 g |
| umiarkowana (110 kcal) | ok. 572 kcal | ok. 159 g |
Wolę wagę kuchenną od kubka: gramy da się porównać z wyliczeniem, objętość nie. Dawkę koryguj według kondycji psa. Jeśli tyje, zmniejsz porcję, jeśli chudnie, zwiększ. Nadmiar kalorii obciąża kręgosłup, a przy jamniku to sprawa poważna, co opisuje tekst o dyskopatii u jamnika.
Jak przechowywać suchą karmę?
Najlepiej w oryginalnym, szczelnie zamkniętym worku, w suchym i chłodnym miejscu. Na worku są numer partii i data minimalnej trwałości, które przydadzą się, gdyby karma budziła wątpliwości.
Wielkość worka dobierz do tempa zużycia. Worek 9 kg przy porcji ok. 140 g dziennie starcza na ok. 64 dni, a przez cały ten czas otwarta karma stoi w domu.
W badaniu Pilar Brazís i współpracowników (Veterinary Dermatology, 2008) w jednym z dziesięciu worków suchej karmy znaleziono po otwarciu roztocza magazynowe (Acarus siro).
Sucha, mokra czy BARF?
To zależy od psa i od tego, czy karma jest pełnoporcjowa. Sucha karma ma wilgotność poniżej 14%, półwilgotna 14–60%, mokra od 60%. Obie formy przemysłowe mogą być pełnoporcjowe, więc o wyborze decyduje to, co pies je chętnie i dobrze toleruje. Etykiety porównasz po przeliczeniu na suchą masę, jak w sekcji o składnikach analitycznych. Osobną kategorią z własnymi zasadami jest dieta BARF.
Czy karma bez zbóż jest zdrowsza?
Nie zawsze. Alergię pokarmową u psa częściej wywołuje białko zwierzęce niż zboże. W przeglądzie przypadków (Mueller, Olivry, Prélaud, BMC Veterinary Research, 2016) na czele listy alergenów stała wołowina (34%), dalej nabiał i kurczak, a pszenica zgłaszana była w 13% przypadków. Karma bez zbóż usuwa więc najwyżej jedno z czterech najczęstszych źródeł.
W lipcu 2018 FDA ogłosiła badanie możliwego związku części karm, często bez zbóż i z grochem, soczewicą lub ziemniakami wysoko w składzie, z kardiomiopatią rozstrzeniową (DCM). Związku przyczynowego nie ustalono. Przy podejrzeniu alergii albo chorobie przewlekłej, na przykład serca, dietę dobiera się z lekarzem weterynarii, także gdy w grę wchodzą karmy weterynaryjne.
Jak zmienić psu karmę?
Stopniowo, przez około tydzień: dodawaj do starej karmy coraz więcej nowej, aż nowa zajmie całą miskę. Jeśli mimo to pojawi się biegunka u psa, sprawdź, kiedy potrzebna jest wizyta u weterynarza.
Co można dodać do suchej karmy?
Nic, jeśli karma jest pełnoporcjowa. Dokładki ze stołu zaburzają jej bilans, bo dawka została policzona razem z całą karmą. Co psu szkodzi, opisują produkty, których pies nie może jeść.
