Sedno
Umaszczenie jamnika to kolor i wzór sierści opisany we wzorcu Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI) nr 148. Wzorzec zna trzy grupy: jednobarwne, dwubarwne oraz marmurkowe i pręgowane. Merle, czyli po polsku marmurkowy, jest kolorem wzorca i sam w sobie nie jest wadą ani chorobą. Ryzyko głuchoty i wad oczu pojawia się, gdy pies dziedziczy gen merle od obojga rodziców.
Jakie umaszczenia dopuszcza wzorzec jamnika?
Wzorzec FCI nr 148 z 2001 roku dzieli kolory na trzy grupy, takie same dla wszystkich dziewięciu odmian (trzy rodzaje sierści w trzech wielkościach).
| Grupa | Kolory | Uwagi |
|---|---|---|
| Jednobarwne | rude, rudożółte, żółte, z czarnym nalotem lub bez | czysty kolor jest preferowany |
| Dwubarwne | czarne lub brązowe z podpalaniem rdzawobrązowym albo żółtym | podpalanie nad oczami, po bokach kufy, na piersi, po wewnętrznej stronie kończyn, na łapach i przy odbycie; nos i pazury czarne u psów czarnych, brązowe u brązowych |
| Marmurkowe i pręgowane | marmurkowe (dapple): podstawa czarna, ruda lub szara, z nieregularnymi szarymi lub beżowymi plamami; pręgowane (brindle): rude lub żółte z ciemniejszymi pręgami | w marmurkowych żaden kolor nie powinien przeważać, a duże plamy są niepożądane |
Rudy jest ceniony wyżej niż rudożółty i żółty. Białe znaczenia są niepożądane, choć pojedyncze małe plamki nie dyskwalifikują psa.
Czym różnią się kolory u jamnika szorstkowłosego i długowłosego?
Szorstkowłosy może mieć każdy kolor z tabeli, ale najczęściej spotyka się u niego dwa umaszczenia, a u długowłosego jedno, którego tabela nie wyodrębnia.
- Dzicze, od jasnego do ciemnego.
- Kolor suchego liścia.
- Sable (śniady) u długowłosych: każdy włos jest czarny na końcu i rudy u nasady, więc z daleka pies wygląda jak rudy z czarnym.
Dzicze umaszczenie zmienia odcień po trymowaniu, więc ten sam pies potrafi na dwóch zdjęciach wyglądać jak dwa różne psy. Trymowanie opisuje tekst o jamniku szorstkowłosym.
Co to jest jamnik merle?
Merle (w nomenklaturze FCI dapple, po polsku marmurkowy) to wzór umaszczenia z nieregularnymi jaśniejszymi plamami na ciemnej bazie. Wywołuje go mutacja genu PMEL (SILV), która rozjaśnia fragmenty koloru podstawowego, a reszta sierści zostaje ciemna. Merle nie jest osobną rasą ani odmianą. Wzór występuje u jamnika krótkowłosego, długowłosego i szorstkowłosego, a także u miniaturek i jamników króliczych.
Najczęściej opisywane warianty:
- blue merle: czarna baza z niebieskoszarymi plamami,
- chocolate dapple: baza brązowa,
- red dapple: baza ruda, wzór mniej kontrastowy.
U psów marmurkowych zdarzają się niebieskie oczy. Wzorzec uznaje je za niepożądane, ale tolerowane.
Od jamnika pręgowanego merle różni się układem kolorów. Pręgowany ma ciemne pręgi na rudej lub żółtej bazie, a merle jasne plamy na bazie ciemnej. Ogłoszenia często mylą te wzory. Pręgowanie nie niesie ryzyka podwójnego merle, bo to zupełnie inny wzór.
Dlaczego podwójny merle jest groźny?
Pies z dwiema kopiami genu merle (podwójny merle, double dapple) jest narażony na głuchotę i wady oczu. Powstaje z krycia dwóch psów merle: gdy każdy z rodziców ma jedną kopię genu, statystycznie co czwarte szczenię dziedziczy obie.
Z podwójnym merle wiążą się:
- głuchota, jednostronna lub obustronna,
- wady oczu, m.in. mikroftalmia (zbyt małe gałki oczne) i ślepota,
- przewaga białej sierści, często razem z problemami ze słuchem i wzrokiem.
Skala ryzyka zależy od liczby kopii genu. W badaniu Straina i współpracowników z 2009 roku, obejmującym psy różnych ras, głuchotę stwierdzono tak:
| Kopie genu merle | Głuchota jednostronna | Głuchota obustronna |
|---|---|---|
| jedna | 2,7% | 0,9% |
| dwie | 10% | 15% |
Ryzyko u zwykłego merle jest więc wyraźnie niższe niż u podwójnego, dlatego liczy się umaszczenie obojga rodziców, a nie sam wzór.
Słuch i wzrok szczeniaka powinien sprawdzić lekarz weterynarii. Nie da się tego ocenić na oko.
Co z kolorami spoza wzorca: blue, izabela, piebald?
Blue (szary), izabela i piebald nie są wymienione we wzorcu, podobnie jak krem. Rozjaśniony czarny daje blue, rozjaśniony czekoladowy izabelę, a piebald oznacza jednolite plamy na białym tle. Łatwo pomylić blue z blue merle: pierwsze to rozjaśniony kolor podstawowy, drugie to wzór plam na czarnej bazie.
U psów o rozjaśnionym umaszczeniu (blue, izabela) ryzykiem jest łysienie CDA (color dilution alopecia). To dziedziczne przerzedzenie i łamliwość włosa na rozjaśnionych partiach sierści, często z łuszczeniem skóry. Jeśli taki pies ma przerzedzoną sierść lub łuszczącą się skórę, trzeba z nim iść do lekarza weterynarii.
Jamnik merle na co dzień
Jamnik merle jest legalny, bo dapple jest kolorem opisanym we wzorcu. Zastrzeżenia dotyczą krycia dwóch psów merle, nie posiadania psa.
Czy kolor sierści zmienia charakter jamnika?
Nie. Nie ma dowodów, że geny umaszczenia wpływają na temperament. Upór, odwaga i to, jak jamnik odnajduje się w rodzinie, to cechy rasy, które opisuje tekst o charakterze jamnika.
Ile żyje jamnik merle?
Pojedynczy merle żyje tyle co inne jamniki, czyli 12–16 lat (dane zwierzaki.info z marca 2026). Bardziej niż kolor o długości życia i sprawności psa decyduje kręgosłup. Problem rasowy niezależny od umaszczenia to dyskopatia u jamnika, a jej objawy i zapobieganie opisuje osobny tekst.
Na co zwrócić uwagę przy przyjęciu jamnika merle?
Zapytaj o umaszczenie obojga rodziców i sprawdź słuch oraz oczy szczeniaka.
- Jeśli szczenię jest merle po jednym rodzicu, drugi nie może być merle. Szczególnie uważaj na rodzica rudego: rudy merle bywa niemal niewidoczny (ukryty merle, cryptic merle), dlatego zapytaj o test DNA, który wykrywa allel merle.
- Słuch bada się testem BAER, czyli pomiarem odpowiedzi pnia mózgu na bodźce słuchowe; oczy ocenia lekarz weterynarii.
- Kolor nie uzasadnia wyższej ceny.
Wybieram psa po zdrowiu rodziców i charakterze, a kolor zostawiam na koniec. Zanim zdecydujesz, sprawdź odmiany i wymagania rasy: wielkość, sierść i potrzeby jamnika ważą więcej niż umaszczenie.
