Sedno
Dyskopatia to choroba krążka międzykręgowego: zwyrodniały dysk wypada albo uwypukla się do kanału kręgowego i uciska rdzeń, co daje ból, niedowład albo porażenie. Pies, który przestaje chodzić lub traci czucie w łapach, jedzie do lekarza weterynarii tego samego dnia. Od stopnia uszkodzenia i czucia głębokiego zależą leczenie i rokowanie. Jamnik jako rasa chondrodystroficzna ma ryzyko choroby 10–12 razy wyższe niż inne rasy.
Co dzieje się w kręgosłupie psa przy dyskopatii?
Dysk, który działa jak amortyzator kręgosłupa, z czasem twardnieje i pęka, a jego materiał wypada albo uwypukla się w stronę rdzenia. Krążek międzykręgowy składa się z jądra miażdżystego w środku i otaczającego je pierścienia włóknistego. Gdy któraś z tych części ustępuje, miejsca w kanale kręgowym robi się za mało i rdzeń kręgowy zostaje uciśnięty.
Znaczenie ma tempo. Ucisk narastający szybko daje cięższe objawy niż ten, który rośnie powoli, dlatego jeden pies po skoku z kanapy nagle przestaje chodzić, a inny przez miesiące coraz gorzej się porusza. Przepuklina dysku to nie osobna choroba, tylko postać dyskopatii.
Dyski zwyrodniają szybciej u ras chondrodystroficznych, czyli o krótkich kończynach: jamnika, buldoga francuskiego, shih tzu, beagle i basseta. U pozostałych psów proces idzie wolniej i zwykle zaczyna się później.
Czym różni się Hansen typ I od typu II?
Typ I to nagłe wypadnięcie jądra miażdżystego u ras chondrodystroficznych, typ II to powolne uwypuklenie dysku u psów starszych i ras niechondrodystroficznych. Wiek zachorowania pochodzi z badań opublikowanych w BMC Veterinary Research w 2014 roku.
| Hansen typ I | Hansen typ II | |
|---|---|---|
| Co dzieje się z dyskiem | ekstruzja: wypadnięcie jądra miażdżystego | protruzja: uwypuklenie pierścienia włóknistego |
| Typowe rasy | chondrodystroficzne, w tym jamnik | niechondrodystroficzne |
| Typowy wiek | 3–7 lat | 6–8 lat |
| Najczęstsze odcinki | szyjny i piersiowo-lędźwiowy | tylny szyjny i lędźwiowo-krzyżowy |
| Przebieg | nagły | powolny, narastający |
Dlaczego jamniki chorują tak często?
Budowa chondrodystroficzna sprawia, że dyski jamnika zwyrodnieją wcześnie, więc rasa ma ryzyko dyskopatii 10–12 razy wyższe niż inne psy. W ciągu życia objawy pojawiają się u około 19–24% jamników. Wyjaśnienie tej budowy, od krótkich łap po wydłużony tułów, znajdziesz w opisie charakteru i budowy jamnika. Ze skłonnością wiąże się dodatkowa kopia genu FGF4 na chromosomie CFA12.
Brytyjska ankieta DachsLife z 2015 roku objęła 2031 jamników. Duńskie badanie z 2020 roku pokazało podobny poziom, ale inny rozkład między odmianami.
| Badanie | Grupa jamników | Z dyskopatią |
|---|---|---|
| Wielka Brytania 2015 | wszystkie | 15,7% |
| Wielka Brytania 2015 | standardowe krótkowłose | 24,4% |
| Wielka Brytania 2015 | standardowe szorstkowłose | 7,1% |
| Dania 2020 | wszystkie | 18% |
| Dania 2020 | długowłose | 17% |
| Dania 2020 | krótkowłose | 22% |
| Dania 2020 | szorstkowłose | 16% |
W Danii różnice między odmianami były niewielkie, więc żadna odmiana nie jest bezpieczna. Niski wynik dla jamnika szorstkowłosego w ankiecie brytyjskiej nie znaczy, że ta odmiana nie choruje. Wynik duński to mniej więcej co piąty jamnik.
Ryzyko rośnie z wiekiem: wśród jamników w wieku co najmniej 10 lat dyskopatię ma 31%. Samce chorują 1,5 raza częściej niż suki.
Jakie objawy daje dyskopatia u psa?
Pierwszym objawem jest ból kręgosłupa, a dalszy obraz zależy od odcinka, w którym wypadł dysk. Pies skomli przy dotyku lub podnoszeniu, garbi się, chodzi sztywno.
| Dyskopatia szyjna | Dyskopatia piersiowo-lędźwiowa |
|---|---|
| ból i sztywność karku | niechęć do biegania, schodów i wskakiwania na łóżko |
| nisko opuszczona głowa | ból przy oddawaniu moczu i kału |
| szuranie przednimi łapami | niedowład lub porażenie tylnych łap |
Do uszkodzenia najczęściej dochodzi w odcinku piersiowo-lędźwiowym, zwykle między kręgami T12 a L2. Dlatego u jamnika zwykle zaburzone są tylne łapy.
Objawy narastają od bólu, przez niedowład (łatwy do pomylenia z kulawizną), do porażenia i nietrzymania albo zatrzymania moczu i kału. Wczesnym sygnałem bywa niechęć do wskakiwania na kanapę, na którą pies wcześniej wchodził bez zastanowienia.
Stopnie dyskopatii od I do V
Pięciostopniowa skala neurologiczna opisuje, jak mocno ucisk uszkodził rdzeń, od samego bólu po porażenie bez czucia głębokiego. Czucie głębokie to odczuwanie bólu głębokiego, które lekarz sprawdza uciskiem palców łapy.
| Stopień | Co widać u psa | Co to oznacza dla leczenia |
|---|---|---|
| I | sam ból, pies chodzi | leczenie zachowawcze |
| II | niedowład, pies jeszcze chodzi | leczenie zachowawcze |
| III | niedowład, pies nie chodzi | operacja odbarczająca |
| IV | porażenie tylnych łap, czucie głębokie zachowane | operacja odbarczająca, pilnie |
| V | porażenie, brak czucia głębokiego | operacja odbarczająca, rokowanie najgorsze |
Kiedy jechać z psem do lekarza od razu?
Tego samego dnia, gdy pies przestaje chodzić, ciągnie tylne łapy, nie oddaje moczu albo nie reaguje na uszczypnięcie palców. Utrata chodzenia to stopień III lub wyższy, a brak reakcji na uszczypnięcie palców to stopień V. Przy samym bólu, bez deficytów, też nie czekaj: ból jest pierwszym objawem, po którym może przyjść niedowład.
- pies nie wstaje albo przewraca się na tylne łapy
- łapy są ciągnięte lub skrzyżowane
- brak moczu przez długi czas albo mocz wycieka bez kontroli
- brak reakcji na uszczypnięcie palców
Czas ma znaczenie, ale 48 godzin od utraty czucia głębokiego nie wyklucza powrotu do chodzenia. Badanie neurologiczne i tomografia mogą się odbyć w jednej klinice jednego dnia, a operacja bywa tego samego dnia co tomografia.
Na miejscu o leczeniu decyduje lekarz weterynarii, nie opiekun. Do kliniki pies jedzie płasko, na twardej desce albo w transporterze, niesiony dwiema rękami pod klatką piersiową i pod zadem. W bloku bez windy wybierz deskę i drugą osobę do pomocy, bo pies nie schodzi po schodach o własnych siłach.
Jak lekarz potwierdza dyskopatię?
Badaniem neurologicznym, a miejsce ucisku pokazuje tomografia komputerowa albo rezonans magnetyczny, nie zwykłe RTG. Dyski, które nie uległy zwapnieniu, słabo widać na zdjęciu rentgenowskim, więc ono samo dyskopatii nie potwierdza. To w TK lub MRI widać, który dysk i z której strony uciska rdzeń.
- badanie neurologiczne: ocena chodu, odruchów i czucia, w tym czucia głębokiego
- tomografia komputerowa albo rezonans magnetyczny: lokalizacja ucisku na rdzeń
- mielografia: dodatkowe badanie obrazowe stosowane w klinikach
Leczenie zachowawcze czy operacja?
Przy samym bólu albo lekkim niedowładzie zaczyna się od leczenia zachowawczego, a gdy pies nie chodzi, zaleca się operację odbarczającą. Rozstrzyga stopień z tabeli wyżej.
| Leczenie zachowawcze | Operacja odbarczająca | |
|---|---|---|
| Kiedy | ból bez deficytów albo niewielkie deficyty (stopnie I–II) | pies nie chodzi (od stopnia III) |
| Na czym polega | bezwzględny odpoczynek w klatce, leki | hemilaminektomia: usunięcie bocznej części łuku kręgu i materiału dysku; przy szyi ventral slot |
| Czas | 4–6 tygodni w klatce | zabieg, potem rehabilitacja |
| Wyniki i nawroty | wynik zadowalający u 71,6% psów, u 27,7% z nich objawy wróciły | rokowania w osobnej sekcji niżej |
Liczby dla leczenia zachowawczego pochodzą z badania 164 psów, najczęściej jamników; najlepsze wyniki dotyczyły stopni I–III. Odpoczynek w klatce ogranicza ruch, a ból mija wcześniej niż dochodzi do wyleczenia.
Hemilaminektomia odbarcza rdzeń, a zabieg bywa połączony z fenestracją sąsiednich dysków. Ta ma zmniejszać ryzyko kolejnej przepukliny w tych miejscach, choć przegląd z 2022 roku ocenia dowody jako słabe. Rehabilitacja, czyli fizjoterapia i hydroterapia, wzmacnia osłabione mięśnie i towarzyszy zabiegowi. Żadna z metod nie naprawia zwyrodniałego dysku: leczenie łagodzi ból i deficyty.
Jakie leki dostaje pies z dyskopatią?
Dobór i dawkowanie leków należą do lekarza weterynarii. Stosuje się leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i w wybranych przypadkach leki zwiotczające mięśnie. Sterydy w wysokich dawkach nie są standardem w ostrej dyskopatii, bo badania randomizowane nie wykazały ich skuteczności. Ludzkie leki przeciwbólowe podane psu bez lekarza mogą mu zaszkodzić.
Ile kosztuje operacja dyskopatii u psa?
Sam zabieg to od kilku do kilkunastu tysięcy złotych, a z diagnostyką i rehabilitacją rachunek może przekroczyć 20 tys. zł. Ceny pochodzą z zestawienia gliwiceonline.pl z 2024 roku.
| Pozycja | Orientacyjny koszt |
|---|---|
| diagnostyka przed operacją | 500–2000 zł |
| rezonans magnetyczny | 1000–2000 zł |
| tomografia komputerowa | 800–1500 zł |
| mielografia | 500–1000 zł |
| operacja | od kilku do kilkunastu tys. zł |
| rehabilitacja | 50–150 zł za sesję |
Koszt zależy od miasta, odcinka kręgosłupa i liczby dysków do odbarczenia.
Jakie są rokowania przy dyskopatii u psa?
Rokowanie jest dobre przy zachowanym czuciu głębokim i szybkim leczeniu, a najgorsze wtedy, gdy pies stracił czucie głębokie przed zabiegiem. Po operacji część psów wraca do sprawności po 2–3 dniach, inne dopiero po 2–3 miesiącach.
O tempie powrotu decyduje stopień niedowładu w chwili zabiegu. W badaniu 32 jamników po hemilaminektomii z rehabilitacją masa ciała i otłuszczenie nie wpływały na powrót do sprawności, a wolniej wracały psy z większym niedowładem przed operacją. Wniosek praktyczny: liczy się szybka reakcja, bo od niedowładu w chwili zabiegu zależy tempo powrotu.
Część psów, które nie odzyskały czucia, po czasie zaczyna chodzić bez podparcia. To tzw. spinal walking, czyli chodzenie rdzeniowe, które może trwać rok lub dłużej. Kiedy pies zacznie chodzić, zależy więc od stopnia i metody leczenia: od kilku dni po kilka miesięcy, a przy braku czucia chodzenie rdzeniowe może pojawić się nawet po roku lub później.
Jak chronić kręgosłup jamnika w domu?
Codzienny ruch, szczupła sylwetka, rampa przy kanapie i noszenie psa po schodach zmniejszają obciążenie kręgosłupa, ale całkowicie zapobiec dyskopatii się nie da. Jamniki, które miały ruch dłużej niż 1 godzinę dziennie, chorowały rzadziej, a ruch krótszy niż 30 minut dziennie wiązał się z większym ryzykiem (ankieta DachsLife).
W tej samej ankiecie większe ryzyko wiązało się z kastracją i z zakazem wskakiwania na meble. Nie znaczy to, że skakanie z kanapy chroni: ankieta pokazała związek, nie dowód, a autorzy traktują te wyniki jako hipotezy. Decyzję o zabiegu omawiamy w tekście o sterylizacji i kastracji psa.
- spacery na płaskim, spokojnym terenie, codziennie i długo, zamiast trzymania psa na rękach
- szczupła sylwetka, bo nadwaga dokłada obciążenia kręgosłupowi
- rampa przy kanapie i łóżku zamiast skoków z wysokości
- noszenie po długich schodach: jedna ręka pod klatką piersiową, druga pod zadem, kręgosłup poziomo
W bloku bez windy rampa przy łóżku i noszenie po klatce schodowej to rozsądne minimum, ale jamnik ma zostać psem: dużo spokojnego ruchu, a nie życie na rękach. Po epizodzie dyskopatii obowiązuje już zalecenie lekarza, czyli rezygnacja ze schodów i skoków.
Czy dyskopatia u psa może się cofnąć?
Nie, zwyrodniały dysk się nie regeneruje, ale objawy mogą ustąpić po leczeniu, a choroba może wrócić w innym dysku. Nieleczona dyskopatia prowadzi od bólu do porażenia i kłopotów z oddawaniem moczu i kału.
Czego nie robić, gdy pies ma dyskopatię?
- nie skracać odpoczynku w klatce, gdy ból mija
- nie pozwalać skakać ani chodzić po schodach w trakcie leczenia
Kiedy rozważa się uśpienie psa z dyskopatią?
Uśpienie rozważa się, gdy mimo leczenia ból nie daje się opanować albo porażenie z powikłaniami odbiera psu jakość życia. Decyzję podejmuje się razem z lekarzem weterynarii.
Śmiertelność w chorobie dysku, razem z eutanazją, wynosi około 20% w większości ras chondrodystroficznych i 34% w całej populacji psów. To nie jest odsetek psów usypianych tuż po diagnozie, a część psów bez czucia po czasie zaczyna chodzić.
