Sedno
Socjalizacja psa to proces, w którym szczenię uczy się spokojnie reagować na ludzi, inne zwierzęta i otoczenie. Najłatwiej przebiega w oknie od ok. 3. do 12.–14. tygodnia życia, a potem trzeba ją utrwalać. Opiekun przejmuje ją zwykle w 8.–10. tygodniu i do końca serii szczepień prowadzi ją w bezpiecznych warunkach, bez psich wybiegów.
Czym socjalizacja różni się od habituacji?
Z definicji socjalizacja dotyczy istot i emocji w kontakcie z nimi, a habituacja rzeczy i bodźców. W praktyce ćwiczy się je razem, ale warto wiedzieć, co jest czym, bo każde wymaga innych ćwiczeń.
- Socjalizacja to nauka komunikacji i regulowania emocji w kontakcie z ludźmi, psami i innymi zwierzętami. Szczenię uczy się, jak się zachować wobec dziecka, obcego dorosłego czy spokojnego psa.
- Habituacja to przyzwyczajanie do nieożywionych bodźców: dźwięków, powierzchni, miejsc, dotyku i przedmiotów. Szczenię przywyka do odkurzacza, kafli na podłodze albo przystanku.
Spacer po osiedlu robi jedno i drugie: pies mija ludzi, a przy okazji słyszy samochody i staje na krawężniku.
Kiedy jest okres socjalizacji szczeniaka?
Okres socjalizacji trwa od ok. 3. do 12.–14. tygodnia życia. Opiekun przejmuje szczenię zwykle w 8.–10. tygodniu, więc do ok. 12. tygodnia zostają mu 2–4 tygodnie okna (piesologia.pl).
| Etap | Tygodnie | Co się dzieje | Kto prowadzi |
|---|---|---|---|
| Faza noworodkowa | 0–3 | szczenię jest ślepe i głuche, zależne od matki | matka |
| Matka i rodzeństwo | 3–6 | nauka kontroli siły gryzienia i podstaw psiej komunikacji | matka i rodzeństwo |
| Kontakt z ludźmi | 5–8 | stopniowo coraz więcej kontaktu z ludźmi | ludzie, u matki i rodzeństwa, zanim szczenię trafi do domu |
| Nowy dom | 8–12/14 | poznawanie domu, domowników, dźwięków i miejsc | opiekun |
| Po oknie | od 12–14 | rosnąca ostrożność wobec nowych osób i miejsc, czas na utrwalanie | opiekun |
Szczenię, które ma 9 tygodni, nie jest więc spóźnione: okno jeszcze się nie zamknęło. Po jego zamknięciu nowości budzą coraz więcej nieufności, dlatego lepiej nie odkładać ich na później.
Socjalizacja pierwotna i wtórna
Różnią się czasem i celem: pierwotna to poznawanie świata w oknie, wtórna to utrwalanie i rozszerzanie tego, co szczenię już poznało.
- Socjalizacja pierwotna to kontakt z bodźcami i istotami w oknie socjalizacji, najpierw u matki, potem w pierwszych tygodniach w nowym domu.
- Socjalizacja wtórna zaczyna się po 12.–14. tygodniu i trwa przez okres dorastania. Utrwala i rozszerza wcześniejsze doświadczenia.
Praca nie kończy się więc z zamknięciem okna, tylko zmienia cel: z „poznaj to” na „zapamiętaj, że to jest w porządku”.
Co wolno robić ze szczeniakiem przed końcem szczepień?
Wolno robić prawie wszystko, co dzieje się w bezpiecznych warunkach: w domu, ze zdrowymi gośćmi, w ogródku albo na cichym skwerze, w nosidle i w aucie. Socjalizację prowadzi się od pierwszego dnia w domu, bo seria szczepień kończy się często dopiero po zamknięciu okna (petsmile).
Spacer z 2-miesięcznym szczeniakiem i wyjście na dwór z 8-tygodniowym są możliwe, o ile pies nie dotyka podłoża w miejscach uczęszczanych przez psy. Kontakt z obcymi psami i wyjścia tam, gdzie bywają inne psy, zależą od decyzji lekarza weterynarii prowadzącego szczepienia. Terminy kolejnych dawek i moment, od którego pies może spotykać obce psy, sprawdzisz w kalendarzu szczepień szczeniaka.
Do końca serii szczepień, w okresie kwarantanny poszczepiennej, sprawdzają się:
- poznawanie domowych dźwięków: odkurzacza, suszarki, dzwonka
- spotkania z różnymi osobami w domu: dziećmi, osobami w czapce i okularach
- chodzenie po różnych powierzchniach: kaflach, wycieraczce, trawie w ogrodzie
- krótkie jazdy autem
- obserwowanie ulicy i przystanku z nosidła lub torby, bez kontaktu z podłożem (johndog.pl)
- dotykanie łap, uszu i pyska tak jak przy zabiegach
- spotkanie z jednym znanym, zaszczepionym i spokojnym dorosłym psem
Pierwszy spacer nie odbywa się na wybiegu pełnym psów ani na zatłoczonej ulicy w godzinach szczytu. Gości zapraszaj stopniowo, po jednym.
Jakie ćwiczenia socjalizacyjne robić w pierwszych tygodniach?
Codziennie rób po kilka krótkich spotkań z nowym bodźcem, z odległości, z której szczenię jest ciekawe, a nie przestraszone. Wolę trzy spokojne spotkania niż dziesięć w biegu. Plan na jutro rano: jedna nowa powierzchnia, jeden dźwięk, jedna osoba.
- Ludzie: pokaż szczeniakowi nową osobę z odległości i nagródź go za spokojne obserwowanie.
- Psy: pozwól mu obejrzeć jednego znanego, spokojnego psa, zwiększ dystans, gdy się spina.
- Inne zwierzęta: pokaż kota z daleka i nagradzaj spokój.
- Dźwięki: włączaj domowe dźwięki po cichu i nagradzaj spokojną reakcję.
- Powierzchnie: pozwól szczenięciu wejść na nową powierzchnię w jego tempie i nie ciągnij na smyczy.
- Dotyk i pielęgnacja: dotykaj szczenięcia tak, jak przy zabiegach, i nagradzaj za wytrwanie.
- Miejsca i pojazdy: wprowadzaj nowe miejsca i pojazdy pojedynczo, z nosidła lub torby.
Sesje mają być krótkie. Po spokojnej reakcji dawaj smakołyk, bo wtedy nowy bodziec zaczyna się kojarzyć z czymś dobrym, czyli powstaje pozytywne skojarzenie. Szczenię ma zawsze możliwość wycofania się; gdy to robi, zwiększ dystans albo przerwij ćwiczenie. Saszetkę z nagrodami, szelki i nosidło lub transporter warto mieć przed pierwszą sesją; smakołyki i szelki z wyprawki kupisz przed przyjazdem psa.
Szczenię jamnika podnosi się, podtrzymując klatkę piersiową i zad naraz. Przy oswajaniu z dotykiem i noszeniem pilnuj tego od pierwszego dnia.
Na czym polega złota dwunastka?
Złota dwunastka to program Margaret Hughes: 12 przykładów z każdej z 12 kategorii w pierwszych 12 tygodniach życia. Kategorie to: powierzchnie, dźwięki, ludzie, psy, miejsca, sytuacje, przedmioty, tekstury do gryzienia, dotyk, zapachy, aktywności i obiekty w ruchu.
Nie wszyscy behawioryści zalecają sztywne trzymanie się dwunastki. U wrażliwego psa liczba przykładów może spaść do 10, 5 albo 3 (hempets.pl). Traktuj ją jako podpowiedź, co jeszcze warto pokazać szczeniakowi, a nie jako zadanie do odhaczenia. Ważniejsze od liczby jest to, jak szczenię przyjmuje każde doświadczenie.
Jakie błędy psują socjalizację szczeniaka?
Najczęściej szkodzi pośpiech: zbyt wiele nowości w krótkim czasie i brak możliwości wycofania się. Po dniu pełnym bodźców szczeniak potrzebuje dłuższej drzemki, więc warto znać normy z tekstu o tym, ile śpi szczeniak w kolejnych miesiącach.
- Za dużo bodźców naraz. Przebodźcowany szczeniak się nie hartuje, tylko uczy się, że świat jest przytłaczający (wiw.mazowsze.pl).
- Zmuszanie do kontaktu i ignorowanie sygnałów stresu. Odwracanie głowy, podkulony ogon i próba ucieczki to sygnały stresu; ich ignorowanie prowadzi do negatywnych skojarzeń.
- Trzymanie psa pod kloszem do końca szczepień. Seria szczepień kończy się często po zamknięciu okna, więc czekanie z socjalizacją jest za późne.
- Niekontrolowane zabawy z obcymi psami. Pierwsze spotkania z psami powinny być spokojne i z jednym znanym psem.
- Mylenie socjalizacji ze szkoleniem komend. Komendy to osobna nauka, którą zaczyna się równolegle, a kolejność poleceń znajdziesz w tekście o nauce podstawowych komend.
Ćwiczenie kończę, zanim pies zacznie się wycofywać, nie po.
Czy dorosłego psa da się jeszcze socjalizować?
Tak, zachowanie psa można kształtować przez całe życie, tylko wolniej i mniejszymi krokami. Pies adoptowany po zamknięciu okna potrzebuje więcej cierpliwości i podziału nowości na drobne etapy. Przy silnym lęku lub agresji potrzebna jest pomoc behawiorysty i konsultacja z lekarzem weterynarii.
Czy szczeniak powinien uczyć się zostawać sam?
Tak, krótkie, stopniowo wydłużane chwile w samotności to część socjalizacji wtórnej. Zacznij od kilku minut w innym pokoju i wydłużaj je małymi krokami. Gdy szczenię źle znosi samotność, objawy i trening opisuje osobny tekst: lęk separacyjny u psa.
