Szczekanie psa: przyczyny i jak je ograniczyć

Dlaczego pies szczeka?

Szczekaniem pies próbuje coś zmienić w otoczeniu.

Najczęstsze przyczyny to:

• ostrzeżenie lub obrona terytorium (szczekanie alarmowe),
• prośba o uwagę lub jedzenie (szczekanie o uwagę),
• frustracja przy płocie, oknie albo na smyczy,
• lęk,
• samotność,
• nuda i nadmiar energii (szczekanie z nudy),
• radość przy zabawie.

Szczekanie to krótki, głośny dźwięk psowatych, a u psa jest dużo częstsze niż u wilka. U wilków to zaledwie 2,4% wszystkich odgłosów i pojawia się głównie jako ostrzeżenie lub obrona, a pojedyncze szczeknięcie jest krótkie. Pies szczeka w wielu sytuacjach społecznych i robi to seriami. Jedna z hipotez mówi, że udomowienie wzmocniło u psów komunikację głosową. Szczekania nie da się więc psu „wyłączyć”, a celem jest szczekanie rzadsze i rozsądniejsze, nie zupełna cisza.

Jakie są rodzaje szczekania i jak je rozpoznać?

Liczy się to, co uruchamia szczekanie i kiedy ono ustaje. Ten sam dźwięk może mieć sześć różnych przyczyn, a każda wymaga innego pierwszego ruchu.

Groźne, agresywne szczekanie psa często wynika ze strachu, nie z chęci dominowania.

Jutro rano powieś kartkę przy drzwiach i przez tydzień notuj w dzienniku szczekania cztery rzeczy: wyzwalacz, godzinę, czas trwania i to, co działo się potem. Taki dziennik szybciej wskaże rodzaj szczekania niż jakakolwiek ogólna porada, a trening zaczynaj dopiero po tym tygodniu.

Jak brzmi szczekanie ostrzegawcze, a jak zabawowe?

Ostrzegawcze jest niższe, ostrzejsze i występuje w gęstych seriach, a szczekanie przy zabawie, proszeniu i w samotności jest wyższe i bardziej rozciągnięte.

Sophia Yin, badaczka zachowania zwierząt, przeanalizowała 4672 nagrania i wyróżniła co najmniej trzy rodzaje szczekania. Ostrzeżenie o zagrożeniu mieści się w paśmie 390–1156 Hz, a komunikacja z innymi psami i ludźmi w paśmie 476–1502 Hz. Szczekanie z izolacji ma zmienne częstotliwości i gwałtowny przebieg.

Inni badacze wyróżniają nawet 12 typów. Pasma pierwszych dwóch rodzajów się zachodzą, więc o intencji psa mówi nie sama wysokość, tylko rytm, seria i sytuacja. Ludzie bez treningu dość dobrze te sygnały rozróżniają.

Co na szczekanie psa? Plan w pięciu krokach

Dopasuj działanie do rodzaju szczekania: usuń bodziec, przestań nagradzać szczekanie, naucz psa sygnału ciszy, daj mu ruch i pracę dla nosa.

1. Zasłoń widok i przenieś legowisko

Przenieś legowisko dalej od okna i drzwi. Zasłoń dolną część szyby, żeby pies nie widział ulicy. Przy szczekaniu alarmowym zacznij od tego kroku.

2. Nie odpowiadaj na szczekanie o uwagę

Przy szczekaniu o uwagę nie patrz na psa, nie mów do niego i nie dawaj nic, dopóki szczeka. Nagradzaj dopiero chwilę ciszy. Zabawa zaczęta przez szczekanie uczy psa, że szczekanie ją wywołuje. Ta zasada nie dotyczy psa przestraszonego: ignorowanie szczekania ze strachu jest błędem.

3. Naucz sygnału „cisza”

Komendę „cisza” ćwicz w spokojnym otoczeniu i nagradzaj każdą chwilę, w której pies przestaje szczekać. To pozytywne wzmocnienie. Zasady krótkich sesji i nagradzania są takie same jak przy podstawowych komendach dla psa. Na początku nagradzam już 2–3 sekundy ciszy i dopiero potem wydłużam czas, bo pies musi najpierw zrozumieć, za co dostaje nagrodę.

4. Daj więcej ruchu i węszenia

Dłuższy spacer, zabawy węchowe i nauka prostych sztuczek zmniejszają szczekanie z nudy i nadmiaru energii. Pies zajęty pracą nosa ma mniej powodów, by szczekać na okno.

5. Ćwicz z dystansu na spacerze

Zatrzymaj się w takiej odległości od bodźca, przy której pies jeszcze nie szczeka. Przy bodźcu podawaj smakołyk albo zaproponuj zabawę, a odległość zmniejszaj dopiero wtedy, gdy pies reaguje spokojniej. To odwrażliwianie, czyli stopniowe przyzwyczajanie z dystansu. Sam też zachowuj spokój, bo pies odczytuje nastrój opiekuna.

Jak uciszyć psa w nocy?

Wprowadź stały rytuał przed snem, a psa, który nocuje na podwórku i reaguje na każdy hałas, przenieś do domu. W budynku ma ciszę i mniej bodźców, więc ma mniej powodów do alarmu. Rytuał może być prosty: ostatni spacer, woda, legowisko w tym samym miejscu i te same czynności o tej samej porze.

Czego nie robić, gdy pies szczeka?

Trzy rzeczy zwykle pogarszają sprawę:

• Nie krzycz, bo pies odbiera krzyk jako przyłączenie się do szczekania.
• Nie karz, bo kara zwiększa napięcie psa i nie uczy go innej reakcji, a prowadzi do frustracji i późniejszych problemów.
• Nie uciszaj psa lękowego ignorowaniem, bo zostaje sam z tym, czego się boi.

Czy obroża antyszczekowa to dobre rozwiązanie?

Nie jako pierwszy wybór. Obroża antyszczekowa (wibracyjna, z rozpylaczem lub elektryczna) tłumi dźwięk, a nie zmienia emocji, które za nim stoją. U lękliwego psa może usunąć ostrzeżenie poprzedzające ugryzienie, a to właśnie takie szczekanie często sprawia groźne wrażenie. Przy szczekaniu lękowym lepiej zacząć od dystansu, a gdy to nie wystarcza, skorzystać z pomocy behawiorysty.

Kiedy szczekanie to sprawa dla lekarza weterynarii?

Gdy nowe szczekanie pojawia się u psa po około 8. roku życia albo idzie w parze z oznakami bólu, najpierw skontaktuj się z lekarzem weterynarii, a dopiero potem trenuj. Niepokojące są szczekanie często nocą, „na ścianę” albo w nic oraz szczekanie z chodzeniem w kółko, dyszeniem i niechęcią do dotyku. Możliwą przyczyną jest ból albo zmiany poznawcze. Rozpoznanie należy do lekarza, nie do opiekuna.

Czy jamniki szczekają więcej niż inne psy?

Tak, jamniki częściej szczekają alarmowo. Jamnik to pies norowiec: szczekaniem pod ziemią informował myśliwego, gdzie jest zwierzyna, stąd jego mocny, niski głos i skłonność do reagowania na każdy podejrzany dźwięk. Skąd u jamnika ta czujność i upór, opisuje tekst o charakterze jamnika. Z jamnikiem nie walcz z samym szczekaniem, tylko naucz go sygnału „cisza” i ogranicz bodźce przy oknie.

Pies szczeka, gdy zostaje sam: czy to lęk separacyjny?

To możliwe, gdy szczekanie zaczyna się krótko po wyjściu opiekuna i trwa tylko pod jego nieobecność. To osobna, poważniejsza kategoria, do której oceny potrzebne jest nagranie z kamery. Objawy i trening zostawania w samotności opisuje osobny tekst o lęku separacyjnym u psa.

Co grozi za szczekanie psa sąsiadom?

Kara z art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń jest możliwa, ale rzadka. Częściej sąsiad żąda zaniechania immisji na podstawie Kodeksu cywilnego. Dwie podstawy to:

• art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń: kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny albo spoczynek nocny, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny,
• art. 144 Kodeksu cywilnego: właściciel nieruchomości ma powstrzymać się od działań zakłócających korzystanie z sąsiednich nieruchomości ponad przeciętną miarę (immisje), a sąsiad może żądać zaniechania naruszeń.

Art. 51 kw rzadko stosuje się wobec właścicieli psów, bo trzeba wykazać, że świadomie dopuścili do hałasu, na przykład drażnili psa albo nie reagowali. Sądy wielokrotnie ich uniewinniały. Realnym ryzykiem jest więc spór cywilny i skargi, a ocenę zmienia to, że opiekun widocznie reaguje i pracuje nad problemem.

Cisza nocna wynika zwykle z regulaminu budynku (często 22–6), nie z ustawy. Bardzo częste szczekanie bywa jednak uznane za uciążliwość także w dzień, więc głośne szczekanie psa w dzień też warto ograniczać planem z kroków wyżej.